Күшін жоғалтуы мүмкін дәрілер: мәселені неліктен елемеуге болмайды
Егер антибиотиктердің тиімділігі төмендесе, бұл тіпті операциялар жүргізуге және ауыр ауруларды емдеуге де әсер етуі мүмкін.
Антибиотиктер және басқа микробқа қарсы препараттар медицинаны өзгертті: жақында ғана өлімге әкелетін қауіп төндірген инфекцияларды тиімді емдеуге мүмкіндік берді. Алайда бүгінде адамзат қоғамдық денсаулыққа төнген ең елеулі қауіптердің бірімен – осы өмірлік маңызы бар дәрілердің тиімділігін қауіп астына қоятын микробқа қарсы препараттарға төзімділікпен (антибиотикке резистенттілік, АБР) бетпе-бет келіп отыр.
Әркімге қатысты жаһандық қауіп
Бүгінде микробқа қарсы препараттарға төзімділік әлемдік денсаулық сақтау саласының ең елеулі мәселелерінің бірі деп танылған. Бағалау бойынша, 2019 жылы ол кемінде 1,27 миллион адамның өліміне себеп болды және бүкіл әлемде 5 миллионға жуық өлім жағдайымен байланысты болды.
Бұл мәселе шекара танымайды және жасына, тұрғылықты жеріне немесе денсаулық жағдайына қарамастан кез келген адамды қамтуы мүмкін. Сонымен қатар оның салдары медицина шеңберінен әлдеқайда шығып, ветеринарияны, ауыл шаруашылығын және азық-түлік қауіпсіздігін қозғайды.
Төзімді инфекциялар неліктен қауіпті?
Стандартты препараттардың тиімділігі төмендегенде, емдеу көбірек уақыт, күш және ресурс талап етуі мүмкін. Науқастарға екінші немесе үшінші қатардағы препараттар қажет болуы мүмкін. Мұндай препараттардың жанама әсері көбіне айқынырақ, әрі қалпына келу ұзаққа созылады. Кейбір жағдайларда тиімді емдеу нұсқалары мүлдем болмауы да мүмкін.
Микробқа қарсы препараттарға төзімділік тек инфекцияларды емдеуге ғана қауіп төндірмейді. Қазіргі медицинаның көптеген жетістігі антибиотиктердің тиімділігіне тікелей байланысты: буын ауыстыру операциялары, мүше трансплантациясы, онкологиялық және созылмалы ауруларды емдеу инфекциялық асқынулардан сенімді қорғаныссыз мүмкін емес. Егер антибиотиктердің тиімділігі төмендесе, қазіргі медицинаның инфекцияларды емдеу және алдын алу мүмкіндіктері едәуір шектеледі.
Төзімділік қалай пайда болады?
Микробқа қарсы препараттарға төзімділік – микроорганизмдер эволюциясының табиғи үдерісі. Алайда антибиотиктер мен саңырауқұлаққа қарсы препараттарды негізсіз әрі дұрыс емес қолдану оның дамуы мен таралуын айтарлықтай жеделдетуі мүмкін. Дәрілер негізсіз немесе дұрыс емес қолданылғанда, микробтардың бір бөлігі тірі қалады, бейімделеді және емнен қорғану тетіктерін иеленеді. Уақыт өте келе мұндай микроорганизмдер басым бола бастайды және төзімділік белгілерін басқа микробтарға береді.
Бұл үдеріс әсіресе мына жағдайларда жылдам дамиды:
- антибиотиктермен өз бетінше емделгенде;
- вирустық инфекциялар кезінде антибиотикті негізсіз қолданғанда;
- тағайындалған дозалау режимін немесе емдеу ұзақтығын сақтамағанда;
- микробқа қарсы препараттарды негізсіз тағайындағанда.
Антибиотиктерді ұтымды қолдану неліктен соншалықты маңызды?
Антибиотиктің әрбір қабылдануы ауруға ғана емес, айналамыздағы микробтық әлемге де әсер етеді. Сондықтан антибиотиктер шынымен қажет болғанда және маман тағайындағанда ғана қолданылуы тиіс. Ұтымды қолдану қолда бар препараттардың тиімділігін сақтауға, төзімділіктің дамуын баяулатуға және келешек ұрпақ үшін емдеудің қолжетімділігін қамтамасыз етуге көмектеседі.
Төзімділіктің таралуын тоқтатуға болады
Микробқа қарсы препараттарға төзімділікпен күрес әркімнің қатысуын талап етеді. Антибиотиктерді жауапкершілікпен қолдану, инфекциялардың алдын алу, дәрігер ұсыныстарын сақтау және халықтың хабардарлығын арттыру төзімді микроорганизмдердің таралуын баяулатуға әрі емдеу тиімділігін ұзақ жылдарға сақтауға көмектеседі.
Ең бастысы – есте сақтау
Микробқа қарсы препараттарға төзімділік байқаусыз дамиды, бірақ оның салдары бәріне әсер етеді. Бүгін антибиотиктерді неғұрлым жауапкершілікпен қолдансақ, олардың тиімділігін ертең өмір құтқару үшін сақтап қалу мүмкіндігі соғұрлым жоғары.
Мақаланы оқығаннан кейін қандай қорытынды жасауға болады?
